Thích Nhất Hạnh | Chân Đạt dịch Việt: Quyền lực đích thực

Bảy:
Có mặt

 

Khi đã thấy được vẻ đẹp trong ta thì ta cũng có thể nhận ra được vẻ đẹp nơi người thương. Thương yêu là có mặt cho người thương, là ý thức được rằng sự có mặt của người thương là rất quý giá. Thực tập tình thương chân thực là thực tập có mặt một cách đích thực và trân quý sự hiện diện của người thương. Muốn có mặt cho người thương thì trước hết phải có mặt cho chính mình. Bạn có thì giờ cho chính bạn hay không? Bạn có thì giờ để uống một tách trà, thưởng thức một trái cam, để an lạc trong một hơi thở hay không? Bạn có thì giờ để bước những bước chân mà không bận tâm tới những dự án hay không?

Nếu không hiểu chính mình, không chấp nhận được chính mình thì không thể nào hiểu và chấp nhận người kia. Thực tập chánh niệm giúp tiếp xúc sâu sắc với tự thân, để hiểu rõ những niềm đau nỗi khổ, những khó khăn, những ước vọng thầm kín nhất của mình.

Trước hết, có thể trong ta đang thiếu sự truyền thông. Thân và tâm ta đang tìm cách gửi tới ta thông điệp gì đó nhưng ta không có thì giờ để lắng nghe. Lá gan ta có lẽ đang có vấn đề nhưng ta cứ tiếp tục uống rượu. Thân xác ta có lẽ đang năn nỉ ta hãy thong thả, nghỉ ngơi nhưng ta vẫn tiếp tục cố sức làm việc.

Ta đã không có mặt cho thân thể của mình, ta không mấy bận tâm hay không biết cách lắng nghe thân thể mình, mà ta cũng không biết cách lắng nghe những khối khổ đau đang chất đầy trong tâm ta.

Bước đầu tiên của truyền thông trong thương yêu là “trở về nhà,” nghĩa là trở về với tự thân. Hãy long trọng trở về bằng hơi thở chánh niệm, để tiếp xúc với niềm vui, nét đẹp, với mầu nhiệm của sự sống trong ta và chung quanh ta. Thực tập hơi thở chánh niệm, bước chân chánh niệm, làm việc trong chánh niệm sẽ giúp ta trở về với tự thân, ngay bây giờ và ở đây, ý thức những gì đang xảy ra trong thân thể, trong cảm thụ, trong tri giác để nhận diện và chuyển hóa khổ đau.

Khi giận thì biết mình đang giận, khi sợ thì biết mình đang sợ. Ta luôn luôn có mặt đó cho ta. “Chào em, cơn giận của ta. Ta biết em có đó. Ta sẽ săn sóc cho em.” “Chào nỗi lo sợ. Ta biết ngươi vẫn âm thầm trong ta, người bạn cũ. Ta sẽ dành thì giờ săn sóc cho ngươi.” Rồi ta thực tập bước chân chánh niệm, hơi thở chánh niệm, nhận diện sự có mặt của cơn giận, của nỗi lo sợ trong ta và làm cho chúng lắng dịu lại.

Tự hiểu mình, tự thương lấy mình là nền tảng của sự hiểu biết và thương yêu kẻ khác. Đây là bước đầu tiên: hãy “trở về nhà” mà chăm sóc lấy thân tâm, mà tìm hiểu và chấp nhận mình, mà từ bi lân mẫn với chính mình.

Món quà quý nhất mà ta có thể hiến tặng cho người ta thương không phải là tiền bạc, quyền lực hay danh vọng mà là sự có mặt đích thực của ta. Thương yêu nghĩa là có mặt. Làm sao có thể thương yêu nếu ta không có mặt? Phẩm chất của sự có mặt rất quan trọng. Ta phải có mặt đó: tươi mát, dễ thương, và đầy hiểu biết. Nhờ thực tập bước chân và hơi thở chánh niệm mà ta đem tâm trở về với thân, an trú vững chãi ngay bây giờ và ở đây. Hoàn toàn có mặt và ta có thể tới với người thương mà nói rằng: “Người thương ơi, anh đang thực sự có mặt cho em đây.”

Ta không cần hiến tặng gì cả, chỉ cần hiến tặng sự có mặt. Sự có mặt của ta, nhờ thực tập hiểu biết và thương yêu, sẽ là một sự có mặt đầy tươi mát, nuôi dưỡng và trị liệu cho người ta thương.

Tôi biết một em bé mười một tuổi tên là Tim. Trước ngày sinh nhật của em, ba em hỏi: “Ngày mai là sinh nhật của con. Con muốn ba mua gì cho con?” Nghe vậy Tim không vui mừng gì. Nó biết rằng ba nó giàu và có thể mua cho nó bất cứ thứ gì. Nhưng Tim không muốn gì cả, không cần gì thêm nữa. Em chỉ cần có một thứ, nhưng là một thứ rất khó có được, đó là sự có mặt của ba mình. Ba em ít khi có mặt ở nhà. Mà ngay cả những lúc ông ở nhà, ông cũng không thực sự có mặt. Thân ông có đó nhưng tâm ông ở nơi đâu, đang suy nghĩ những chuyện gì khác. Đối với Tim, có cha mà cũng như không. Cho nên em nói; “Ba ơi, con chỉ muốn ba mà thôi. Con không muốn chi khác. Con chỉ muốn ba mà thôi.”

Trong trường hợp này người cha có thể làm gì? Ông biết con ông cần sự có mặt của ông. Ông bắt đầu thực tập hơi thở chánh niệm để có mặt với chính mình rồi nhờ đó có mặt cho con. Ông không thể làm việc này cho kịp ngày sinh nhật của Tim. Nhưng một tháng sau, ông lên phòng con, cầm tay nó mà nói: “Này con, ba đang thực sự có mặt cho con đây.” Sự có mặt đích thực này không thể mua ở siêu thị. Đó là kết quả của thực tập chánh niệm sâu sắc.

“Con ơi, ba đang có mặt cho con đây” là lời bày tỏ thương yêu có ý nghĩa nhất. Đây không phải là một lời tuyên bố suông mà là một sự thực tập đích thực. Người kia sẽ biết ngay nếu ta không có mặt đích thực mà chỉ giả bộ. Có thể ta đang bị những dự án, những lo âu, sợ hãi ám ảnh và ta chỉ giả bộ chứ không thực sự có mặt. Người thương đòi hỏi ta thực sự có mặt, không hơn, không kém. “Em ơi, anh đang có mặt cho em đây.” Khi nói lên câu đó là ta công nhận sự có mặt quý giá của người thương. Nếu không ghi nhận sự có mặt của người ấy thì chẳng khác gì người ấy không có đó. Nếu không chú ý và không có chánh niệm thì người ấy sẽ không cảm nhận được chút gì gọi là yêu thương.

Trong khi lái xe, có người thương ngồi bên cạnh, ngồi thật gần, nhưng nếu cứ mải mê chạy theo những dự án, lo âu, sợ hãi thì ta sẽ hoàn toàn bỏ quên người ấy. Ta đã “khai trừ” người ấy vì tâm trí ta đã chật chỗ cho những chuyện không đâu. Và nếu cứ tiếp tục sống như thế thì hạnh phúc sẽ chết dần. Người ấy sẽ cảm thấy mình bị ruồng bỏ. Vì vậy, thỉnh thoảng ta phải thở thật chánh niệm để “trở về nhà” rồi nhìn người thương mà nói: “Em ơi, anh biết em có đó và anh rất hạnh phúc.” Đây là lời bày tỏ thương yêu thứ hai, một câu nói rất đơn giản. Người thương được ta ôm ấp bằng năng lượng chánh niệm sẽ rất hạnh phúc và bừng nở như một đóa hoa.

Nếu biết cách thở chánh niệm, đi chánh niệm thì chỉ trong một hay hai phút ta sẽ có mặt đó cho người ta thương. Tại Làng Mai bên Pháp, mỗi sáng sớm tinh sương, từ cốc Ngồi Yên tôi đi lên thiền đường, ngang qua những hàng cây, tôi ngửng mặt nhìn trăng, mỉm cười và thực tập: “Trăng thân yêu ơi, ta biết trăng có đó, và ta rất hạnh phúc.” Ta cũng cần thực tập như vậy với người ta thương. Thở vào, thở ra trong chánh niệm, rồi mỉm cười và ta sẽ thực sự tỉnh thức, thực sự có mặt. Khi đó ta có thể đến với người thương của ta và nói rằng: “Em ơi, anh biết em có đây và anh rất hạnh phúc.” Đây là một cử chỉ ghi nhận sự có mặt của người mình thương. Việc này không khó. Chỉ cần thực tập hơi thở chánh niệm, bước chân chánh niệm một chút thì ai cũng có thể làm được.

Vì ta đang thực sự có mặt cho nên ta để ý và thấy rằng hình như trong giọng nói của người thương có ẩn chứa nỗi buồn. Chánh niệm đã giúp ta biết điều gì đang xảy ra nơi người kia. Nhờ thực tập hơi thở chánh niệm, bước chân chánh niệm, ta sẽ thực sự có mặt và nói lên lời bày tỏ thương yêu, câu thần chú thứ ba: “Em ơi, anh biết em đang khổ, cho nên anh đang có mặt cho em đây.”

Ngay khi chưa làm gì cả, nhưng lời bày tỏ thương yêu ấy cũng đủ làm lòng người kia vơi nhẹ. Khi ta đang khổ mà không được người thương biết chia sẻ thì nỗi đau khổ tăng gấp bội. Còn nếu người ấy biết thì ta lập tức bớt khổ liền.

Những lời bày tỏ thương yêu ấy là những phép lạ mà ta có thể chế tác bằng thực tập chánh niệm. “Con ơi, ba đang có mặt cho con đây.” “Anh ơi, em biết anh có đó và em rất hạnh phúc.” “Anh ơi, em biết anh đang khổ, cho nên em đang có mặt cho anh đây.” Thực tập có mặt đích thực cho chính mình và cho người mình thương là một điều có thể làm được mỗi ngày.

Khi đã có thể trở về với tự thân để tự cân bằng, chấp nhận và có bình an trong tâm, không những có thể thực tập ba câu thần chú ấy, mà nhờ sự tu tập, ta còn có thể giúp cho người ta thương thực tập giống như ta. Nhờ năng lượng của chánh niệm và định lực (niệm và định) ta có khả năng làm chủ thân và tâm ta, rồi giúp cho người ta thương cùng thực tập. Đây là bước thứ hai. Ta có thể tự mình thực tập, nhưng cách hay nhất là nhờ năng lượng của một tập thể. Nếu ta có một nhóm bạn cùng thực tập và nâng đỡ, sự thực tập sẽ dễ dàng hơn nhiều. Nhờ sự yểm trợ của các bạn, ta sẽ có đủ niệm và định để trở về với tự thân và giúp người thương thực tập như ta. Khi sự thực tập của ta đã vững chãi, người kia sẽ là đồng minh của ta, không những trên đường tu tập mà cả trong lý tưởng phụng sự. Ta và người thương là bạn đồng tu, cùng đi trên đường đạo. Ta và người thương sẽ ngày càng an ổn, vững chãi.

Khi đã có một mối liên hệ tốt đẹp giữa cha-con, vợ-chồng, hay trong tình bạn, chúng ta có thể đem tâm tình hiểu biết thương yêu và nâng đỡ ấy vào lĩnh vực nghề nghiệp, bởi vì thành công trong các mối liên hệ trong đời tư là nền tảng của tất cả những thành công trong mọi lĩnh vực khác.

Trong công việc, ta phải tiếp xúc hay làm việc với nhiều người. Mỗi người trong nhóm làm việc có thể có những khó khăn và đau khổ riêng tư. Chính nhờ ta cởi mở, hạnh phúc, tươi mát và vững chãi mà ta có thể giúp cho người khác cũng tiếp xúc với các yếu tố tươi mát và vững chãi. Ta không những nghĩ tới kết quả công việc mà còn lo cho hạnh phúc an lạc của họ, bởi vì phẩm chất của công việc phụ thuộc vào sự bình an, thảnh thơi trong tâm mỗi người. Ta đến với đồng nghiệp hay đối tác như tới với một người bạn, giúp họ chuyển hóa, đem sự hòa hợp và an bình vào cuộc sống của họ, tại gia đình cũng như tại nơi làm việc.

Một điều quan trọng là nên khéo léo chia sẻ sự thực tập chánh niệm với các bạn đồng nghiệp, bởi vì họ là những người cùng chung lý tưởng phụng sự với ta. Đồng nghiệp của ta có thể có những người làm việc rất giỏi và đầy tài năng, nhưng ta cũng phải chia sẻ với họ những ưu tư, tuệ giác của ta. Ta phải đối xử với tất cả mọi người – nhân viên cấp dưới, đối tác hay bất cứ ai mà ta thường tiếp xúc trong công việc – như với người thân vậy. Cần phải cảm thông, nâng đỡ và thương yêu lẫn nhau. Làm sao để cả đồng nghiệp và ta đều thấy thoải mái khi chia sẻ tuệ giác với nhau. Đây là một điều vô cùng quan trọng nếu ta muốn thành công trong công việc kinh doanh.

Dù cho bận việc đến đâu đi nữa, cũng phải dành thì giờ thăm hỏi tình hình gia đình, hay khó khăn trong cuộc sống của nhân viên hay đồng nghiệp. Hãy sử dụng lời nói ái ngữ và học cách lắng nghe sâu để người kia tin tưởng mà bộc bạch tâm tư và nói ra sự thật.

Có thể trong doanh nghiệp của ta có những mâu thuẫn, nhưng vì quá bận rộn nên ta không biết. Nếu không biết rõ việc gì đang xảy ra thì ta có thể quyết định sai lầm. Ngược lại, nếu biết sự việc một cách rõ ràng thì ta có thể giải quyết vấn đề ổn thỏa và công việc sẽ hiệu quả hơn.

Trong doanh nghiệp, cần có một người có khả năng thấu hiểu và biết kiên nhẫn lắng nghe những ý kiến phản ánh của nhân viên. Người này có nhiệm vụ quan sát tình trạng nhân viên trong công ty và cho ta biết những khó khăn đang tồn tại. Đây là thực tập ái ngữ và lắng nghe sâu để tái lập truyền thông. Nếu chỉ để ý đến những khuyết điểm của người khác thì ta không thấy được những ưu điểm của họ, trong khi người nào cũng có ưu điểm và khuyết điểm. Nếu không có khả năng nhìn ra những phẩm chất tốt đẹp mà chỉ thấy lỗi lầm của người kia thì ta phải xét lại, tri giác ta có thể đã sai lầm. Khi có tri giác sai lầm về người khác tức là ta có tri giác sai lầm về chính mình, ta không thấy được ưu điểm, khuyết điểm của mình.

Để giải quyết vấn đề này, ta phải học cách “nhìn sâu,” nghĩa là thiền tập, thiền tập đích thực. Thiền tập là nghệ thuật nhìn sâu (quán chiếu), mà muốn nhìn sâu thì phải thực tập chánh niệm và thiền định. Biết rằng thời gian thấm thoắt như tên bay, nên ta phải cố gắng học cách sống sâu sắc trong từng giây phút sao cho đời sống tràn đầy ý nghĩa. Ta biết phải làm gì và không nên làm gì để cải thiện cuộc sống của ta và của những người chung quanh.

Khi cảm thấy căng thẳng trong công việc thì phải biết rằng thân tâm ta đang bất an. Ta phải vận dụng tất cả trí thông minh, lòng từ bi và thiện chí của mình giúp tạo nên một môi trường làm việc lành mạnh để nhân viên và đồng nghiệp không trở thành nạn nhân của căng thẳng. Có quan niệm cho rằng phải làm việc nhanh mới là đạt hiệu quả cao. Theo tôi, quan niệm này cần được xét lại. Nếu chúng ta làm việc nhanh mà vội vàng, hấp tấp, lúc nào cũng lo lắng, căng thẳng thì công việc có hiệu quả không, hay chỉ làm cho công việc trở nên rối hơn và dễ gây đổ vỡ trong các mối quan hệ? Trong khi đó, làm việc có chánh niệm, có ý thức sâu sắc là mình đang làm gì lại không hề tốn thời gian hơn. Ngược lại, làm việc như vậy thì tâm ta rất thanh thản, nhẹ nhàng, trong tâm trạng thoải mái đó công việc mới thực sự đạt kết quả cao. Phải thực tập sao cho khi làm việc mà vẫn cảm thấy hạnh phúc, vững chãi và thảnh thơi. Bất cứ làm việc gì, lau nhà, dọn dẹp, nấu ăn cũng phải làm trong hạnh phúc, vững chãi và thảnh thơi. Nếu không ta chỉ lãng phí thời gian mà thôi.

Nếu ta không biết áp dụng tuệ giác này với chính mình và gia đình, tức là làm việc trong hạnh phúc, vững chãi và thảnh thơi, thì ta không thể nào đem ứng dụng điều đó cho đồng nghiệp. Nếu không biết tận hưởng sự thảnh thơi, không giúp người thân có được sự thảnh thơi, thì làm sao có thể giúp cho đồng nghiệp biết sống thảnh thơi? Nếu không chăm sóc gia đình mình thì đừng trông mong rằng các nhân viên, đồng nghiệp sẽ chăm sóc gia đình họ. Khi gia đình họ rối như tơ vò thì làm sao mà họ hạnh phúc và làm việc giỏi được? Chăm sóc tự thân và gia đình ta tức là chăm sóc nhân viên, đồng nghiệp công ty vậy.

Hãy nhớ lại tuệ giác tương tức. Đồng nghiệp hay nhân viên của ta còn được tạo nên bởi những yếu tố không phải là đồng nghiệp hay nhân viên, ví dụ như xã hội, gia đình, v.v… Ta cần lắng nghe với từ bi lân mẫn để nhân viên có thể giãi bày hoàn cảnh gia đình của họ với ta. Mỗi khi ta thực sự quan tâm chăm sóc thì ta sẽ thành một người bạn chứ không phải là một người chủ chỉ lo kiếm tiền. Hành xử với tấm lòng rộng rãi, từ bi lân mẫn, ta không những chỉ giúp cho đồng nghiệp, nhân viên mà còn giúp cho cả các đối tác của ta nữa.

Đứng trước khó khăn, phần đông chúng ta thường phản ứng ngay tức thì, coi người kia hay nhóm kia là kẻ thù, nhất là tại nơi làm việc. Chúng ta không đối xử với người kia như với người anh chị em cần phải giúp đỡ, mà hành động của ta chỉ tạo thêm chia rẽ. Đối xử với người khác trong tinh thần bất bạo động thực sự là một điều rất quan trọng.

Ái ngữ và lắng nghe sâu là một sự thực tập cực kỳ cần thiết. Ta phải nhìn cho sâu để có đủ sự cảm thông, hiểu biết: người kia đã hành động và nói năng như thế vì họ thiếu tuệ giác và hiểu biết. Trừng phạt chỉ làm cho tình hình thêm tồi tệ mà thôi. Thông thường, phản ứng đầu tiên khi có sai sót xảy ra trong doanh nghiệp là tìm cho ra thủ phạm để trừng phạt. Nhưng nếu tìm hiểu tại sao họ hành xử như vậy sẽ có hiệu quả hơn gấp bội. Khi có khả năng hiểu biết thì tự nhiên lòng từ bi phát khởi ta sẽ dễ dàng chấp nhận và tìm cách giúp đỡ người kia. Tôi xin đề nghị rằng chúng ta nên coi những người gây khó khăn cho ta như là người thầy mà ta có thể học hỏi, hơn là người mà ta phải trừng phạt.

Phải coi nhau như “đồng hội đồng thuyền”. Nếu thuyền chìm, tất cả sẽ cùng chìm theo. Khi tạo được ý thức rằng công ty chẳng khác gì một chiếc thuyền chở tất cả mọi người thì ai ai cũng cảm thấy có trách nhiệm đối với công ty và sẽ đóng góp hết khả năng của mình.

Nếu hiểu rõ nhân viên thì ta có thể thương yêu, chấp nhận và chăm sóc họ. Ta không muốn họ chỉ là nhân viên mà thôi, ta cần đồng minh, những đồng minh trên đường phụng sự. Đây là một điều có thể làm được. Tại Làng Mai, có vài trăm các thầy, các sư cô và các bạn thiền sinh đến từ những môi trường khác nhau, những nền văn hóa khác nhau, thuộc nhiều quốc tịch khác nhau đang sống chung như một đại gia đình. Chúng tôi có thể làm được điều đó bởi vì chúng tôi biết thực tập hòa giải, thực tập chấp nhận nhau, thương yêu nhau. Bởi vì biết sống đơn giản và hạnh phúc cho nên chúng tôi có đủ thì giờ để mở rộng cửa đón tiếp nhiều người đến học hỏi tu tập những pháp môn giúp họ chuyển hóa, trị liệu và hòa giải.

Sau khi đã thiết lập được truyền thông và hòa hợp trong nội bộ doanh nghiệp, ta có thể mở rộng phạm vi đến khách hàng hay cử tri và sau cùng đến cả cộng đồng. Đây là bước cuối cùng. Phải duy trì truyền thông với tất cả những người mà ta đang phục vụ, những cử tri đã bầu ta, những cổ đông của doanh nghiệp, hay những bệnh nhân trong bệnh viện. Phải duy trì thuyền thông để cho ai cũng cảm thấy có thể giãi bày niềm đau nỗi khổ của mình. Như thế, mặc dầu ta chưa làm được gì để giảm bớt khổ đau, nhưng chỉ cần lắng nghe và thông cảm thì cũng đủ đem lại tin tưởng. Ta cho họ biết là ta đã hiểu họ và sẽ tìm cách giải quyết khổ đau của họ cũng đủ làm họ vơi nhẹ đi rất nhiều. Truyền thông tốt đẹp giữa ta và những người đồng nghiệp rất quan trọng. Nhờ lắng nghe sâu sắc, ta có thể hiểu rõ nguyên nhân sâu xa nỗi khổ đau của họ và ta sẽ có tuệ giác để thay đổi tình trạng.

Một nhà chính trị, hay một vị đại biểu tại một buổi họp Quốc hội cũng cần thực tập lắng nghe sâu để có thể học hỏi được tuệ giác của người khác. Bất cứ ai cũng đều có tuệ giác để chia sẻ. Nếu họ thuộc một phe khác không có nghĩa là họ không đóng góp được gì. Ta sẽ thiệt thòi lắm nếu cho rằng chỉ những gì người trong phe mình nói mới là đúng và người phe khác nói đều sai. Sự thật không phải như vậy. Nếu suy nghĩ, nói năng, hành động đúng theo đường lối cũ thì chẳng khác gì một cái máy, không tuệ giác, không hiểu biết, không từ bi. Phải nương theo hiểu biết, tuệ giác của mình cũng như hiểu biết, tuệ giác của tập thể thu thập được trong quá trình hành xử.

Cử tri không bầu ta vào Quốc hội để tranh đấu cho ý kiến cá nhân ta. Ý kiến của một người có thể là tuyệt diệu, nhưng nó vẫn có thể khá hơn nhờ sự đóng góp của người khác. Bất kể là ở nhóm nào, nếu người kia có tuệ giác đích thực thì ta phải thực tập lắng nghe sâu và cởi mở đón nhận. Còn nếu người ấy chỉ tranh đấu cho ý kiến riêng thì ta biết ngay. Lắng nghe như vậy sẽ biến Quốc hội thành một tập thể có hiểu biết, cùng nhau chia sẻ. Nền dân chủ sẽ an toàn hơn. Đặc tính thanh liêm của cá nhân cũng như của tổ chức sẽ được nâng cao. Bằng không, đó chỉ là dân chủ hình thức chứ không phải thực sự dân chủ. Khi mà ta không thực sự là ta, không hành xử trên tuệ giác, kinh nghiệm và từ bi của ta, khi ta mà chỉ nói và bỏ phiếu theo người khác, thì ta không còn thực sự là ta, ta không cống hiến được những gì đẹp nhất của ta cho quốc gia, dân tộc mặc dù ước mong cống hiến những gì tốt đẹp nhất vốn đã có sẵn trong ta. Chúng ta phải giúp nhau để mỗi người thể hiện được những gì tốt đẹp nhất trong mình, bởi vì chỉ khi đó mới là thực sự phục vụ nhân dân và tổ quốc.

Những nhà doanh nghiệp cũng cần học hỏi và hợp tác với các công ty mà mình cạnh tranh. Truyền thông quan trọng không những trong phạm vi nội bộ của một công ty mà cả giữa các công ty khác. Hãy thay cạnh tranh bằng phối hợp và hợp tác. Nếu các nhà lãnh đạo doanh nghiệp ngồi lại với nhau, thực tập nhìn sâu vào hiện trạng thế giới để sản xuất những sản phẩm có ích lợi nhất cho xã hội thì họ có thể thiết lập những chính sách và điều kiện làm việc có lợi ích chung cho cả hai bên. Nếu họ cảm thông những đau khổ của nhân loại và của các loài khác thì họ có thể đến với nhau mà không cần tranh giành.

Khi có hiểu biết lẫn nhau và chia sẻ tuệ giác thì ta sẽ được mọi người tiếp tục ủng hộ. Đây là một điều không thể nghi ngờ. Ta sẽ cảm thấy được nâng đỡ nhiều hơn và làm việc vui vẻ hơn. Điều này đúng cho trường hợp giữa ta và người bạn đời của ta, giữa ta và các đồng nghiệp trong sở, giữa ta và những người ta đang đại diện quyền lợi. Nếu chăm sóc tốt hiện tại, với tất cả tuệ giác và từ bi, thì không cần lo gì cho tương lai vì tương lai được làm bằng chính hiện tại.

Ta cần học cách giao phó cho một người khác những công việc mà ta tưởng chỉ có một mình ta mới làm được. Ngay cả một vị giáo thọ cũng phải học như vậy. Vị này phải tìm xem ai có thể giúp mình. Một vị giáo thọ không thể một mình làm hết mọi việc. Nhờ người khác giúp vào một tay là tạo cơ hội để cho người ấy trở thành một vị giáo thọ. Vị giáo thọ có thể sẽ ngạc nhiên khi nhận ra rằng trong đám đệ tử của mình có những người có thể giảng dạy hay xây dựng tăng thân giỏi hơn chính mình.

Vậy thì hãy từ bỏ ý nghĩ không ai thay thế được mình mà nên trao truyền. Phải giao phó công việc cho những người khác, ngay cả khi ta thoạt nghĩ rằng người ấy không giỏi bằng ta. Sự hạnh phúc và tươi mát của ta có thể chuyển đổi nơi làm việc thành một nguồn sức mạnh có thể thay đổi xã hội.

 Chỉ quen với môi trường kinh doanh chắc ta sẽ thắc mắc rằng làm sao có thể áp dụng chánh niệm được. Nếu luôn luôn chỉ sống trong giờ phút hiện tại thì làm sao xong việc?

An trú trong hiện tại không có nghĩa là không nghĩ đến quá khứ hay hoạch định cho tương lai, mà đơn giản là không đánh mất mình trong những lo lắng về tương lai hay tiếc thương quá khứ. Nếu an trú vững chãi trong hiện tại thì quá khứ sẽ là một đối tượng để quán chiếu, đối tượng của niệm và định. Quá khứ có thể mang lại nhiều tuệ giác trong khi ta vẫn an trú trong hiện tại.

Hơn nữa, quá khứ vẫn có đó trong hiện tại. Hạnh phúc hay đau khổ của quá khứ vẫn còn đó, sống động. Trong quá khứ ta đã lầm lỗi vì thiếu chánh niệm và gây đau khổ cho bản thân và cho những người thương. Người ta nói rằng không thể nào trở về quá khứ để sửa chữa lỗi lầm, nhưng với chánh niệm ta vẫn có thể trở về quá khứ để sửa chữa lỗi lầm vì quá khứ có mặt trong hiện tại. Giả sử như bạn đã không dễ thương với Bà Nội và đã làm cho Nội khổ. Bây giờ bạn hối hận vì Nội đã qua đời và bạn không có cơ hội để xin lỗi Nội. Nếu quán chiếu cho thật sâu thì bạn sẽ thấy rằng Nội vẫn còn đó trong bạn, trong từng tế bào của cơ thể bạn. Thở vào, bạn nói với Nội: “Nội ơi, con biết là Nội vẫn còn đó trong từng tế bào của con.” Thở ra, bạn nói: “Con xin lỗi Nội.” Rồi bạn quyết định là sẽ dễ thương hơn, quan tâm chăm sóc đối với những người thương của bạn. Rồi bạn sẽ thấy Nội đang mỉm cười với bạn. Vết thương lòng của bạn sẽ được hàn gắn. Đây là một thực tập rất mầu nhiệm bởi vì quá khứ vẫn còn đó cho ta. Nếu quán chiếu sâu sắc ta sẽ học được rất nhiều từ quá khứ và chữa trị được rất nhiều thương tích của quá khứ. Chánh niệm về quá khứ rất khác với bị đau buồn, tiếc nuối lôi kéo.

Cũng vậy, khi an trú trong hiện tại, ta có thể đem tương lai về với hiện tại như là một đối tượng quán chiếu, và ta có thể đạt được nhiều tuệ giác. Tuệ giác và quán chiếu về tương lai khác với những lo sợ, bấp bênh về tương lai, vốn có thể làm ta phân tâm. Nếu cứ mãi lo lắng và sợ hãi cho tương lai, ta sẽ đánh mất thì giờ và lãng phí cuộc sống. Cứ lo sao cho được thành công để rồi bị ám ảnh vì lo âu thì ta không thể suy nghĩ cho hữu hiệu. Lo lắng tương lai không giúp được gì. Thật ra, tương lai được làm bằng hiện tại. Chăm sóc hiện tại cho thật đàng hoàng tức là đã làm hết sức mình để bảo đảm một tương lai tốt đẹp. Khi phung phí năng lượng vì sợ hãi, bức xúc, tuyệt vọng, lo lắng, ta sẽ làm hỏng cả quá khứ lẫn tương lai.

Ta có quyền sắp đặt tương lai, nhưng trước hết là phải buông xả và thả neo an trú trong hiện tại, phải an trú trong hiện tại mới có thể sắp đặt tương lai hữu hiệu. Nếu có lo thì hãy lo sao cho thật vững vàng trong hiện tại để có thể hoạch định cho tương lai với tất cả khéo léo.

Nếu lo lắng, khắc khoải và bức xúc lúc nào cũng tràn ngập tạo nên sự căng thẳng thì những căng thẳng đó ngày càng tích tụ và gây nên không biết bao nhiêu là thứ bệnh. Lo lắng, bất an ảnh hưởng cả thân lẫn tâm, và là nguyên nhân gây nên xung đột trong gia đình cũng như nơi làm việc. Vì bức xúc, căng thẳng mà suy nghĩ dễ trở nên bạo động. Hãy trở về với hiện tại để chăm sóc thân tâm, để chữa trị những căng thẳng, đau nhức mà ta đã cố đè nén. Ta sẽ bớt đau khổ và sẽ hạnh phúc hơn. Ta sẽ có cơ hội tiếp xúc với những gì tươi mát, mầu nhiệm và có khả năng trị liệu. Vậy thì trở về với hiện tại sẽ cho ta sức mạnh để đi về tương lai. Khi ta hạnh phúc và những người thương của ta hạnh phúc, việc sắp đặt và chăm sóc tương lai sẽ trở nên dễ dàng.

Nếu không biết hành xử như vậy và cứ bị tương lai ám ảnh thì suy nghĩ cho lắm cũng không đem lại lợi ích chi. Thực ra đâu cần suy nghĩ quá nhiều. Nếu ta mạnh khỏe, nhẹ nhàng, hạnh phúc và tươi mát thì suy tư của ta sẽ có nhiều sáng tạo, những ý kiến mới mẻ sẽ đến một cách dễ dàng. Nếu ngày nào cũng bị lo âu, sợ hãi, khổ đau đè nặng thì những ý nghĩ tiêu cực trỗi dậy và ta không còn sáng suốt để chăm sóc gia đình và công việc.

Thở vào, ta ý thức toàn thân. Thở ra, ta buông thư căng thẳng. Khi lái xe, ta có thể thực tập hơi thở như thế mỗi khi gặp đèn đỏ. Khi chờ thang máy hay trong chợ, ta cũng có thể thực tập buông thư. Thực tập như thế sẽ giúp ta thành công trong tương lai. Ta chỉ cần một hay hai ý kiến thật hay là có thể thành công trong nghề nghiệp. Những người khác có thể có nhiều tham vọng, nhiều hăng say, nhưng vì không biết sống trong hiện tại, họ thiếu sáng tạo, thiếu năng lượng của tuệ giác, và thiếu khả năng cắt đứt phiền não. Nếu thực tập chánh niệm mỗi ngày, ta có thể “nhắm trúng đích” ngay chỉ một lần. Ta chỉ có thể “nhắm trúng đích” khi tâm trí ta sáng suốt, khi ta có định lực.

Sống trong hiện tại, theo dõi hơi thở, bước chân, chăm sóc mình và những người thương như thế, năng lượng của chánh niệm và định lực sẽ gia tăng mỗi ngày. Chánh niệm có nghĩa là biết cái gì đang xảy ra. Nếu ta lo âu, căng thẳng, nhờ có chánh niệm mà biết rằng ta đang lo âu, căng thẳng và ta theo dõi hơi thở cùng với nỗi lo âu, căng thẳng. Quán chiếu sâu sắc ta sẽ thấy gốc rễ của lo âu, căng thẳng. Nhờ năng lượng của chánh niệm, ta sẽ tìm ra giải pháp để giải quyết một cách dễ dàng.

Trong giây phút hiện tại, hãy cố gắng giữ gìn ý nghĩ chân chính – chánh tư duy. Ý nghĩ chân chính là ý nghĩ phản ảnh hiểu biết và thương yêu, nuôi dưỡng và chuyển hóa. Ý nghĩ chân chính đem niềm vui và hạnh phúc đến cho ta và mọi người chung quanh. Trong giây phút hiện tại, hãy cố gắng giữ gìn lời nói chân chính – chánh ngữ. Chánh ngữ là lời nói truyền đạt hiểu biết và thương yêu, phục hồi truyền thông. Chánh ngữ xây đắp tin yêu và hòa giải. Trong giây phút hiện tại, hãy cố gắng giữ gìn hành động chân chính. Hành động chân chính biểu hiện hiểu biết và thương yêu. Nếu tự biết chắc rằng thân, khẩu, ý thể hiện hiểu biết và thương yêu thì không phải lo gì cho tương lai. Hãy đầu tư một trăm phần trăm vào giây phút hiện tại. Đây là một điều có thể làm được. Nếu biết rằng ta đã cố gắng hết mình trong giây phút hiện tại thì không lo gì ý nghĩ hay phê bình của người khác ngay bây giờ cũng như mai sau. Phải nhớ rằng quá khứ, hiện tại và tương lai liên hệ chặt chẽ với nhau. Hiện tại thâu tóm cả quá khứ và tương lai.

Nếu một nhà chính trị thực tập như thế thì không phải lo sợ là có được tái cử hay không. Nếu một thương gia mà thực tập như thế thì không phải lo sợ có được phát đạt hay không. Nếu ta biết chắc phải làm gì trong hiện tại, nếu biết chăm sóc ta và những người thương thì ta đã làm tất cả những gì có thể làm được để chăm sóc hiện tại. Hãy nuôi dưỡng an lạc, thảnh thơi bằng nếp sống sâu sắc từng giây phút trong cuộc sống mỗi ngày. Làm được như thế là ta có thể yên lòng, không phải lo gì cho tương lai. Tuyệt vọng và lo âu không chạm được tới ta vì ta đã chăm sóc hiện tại một cách toàn hảo. Còn gì nữa mà phải lo?

Đôi khi có người lo cho tương lai vì họ muốn được thành công như họ đã thành công trong quá khứ. Khi tác phẩm của ta được mọi người hâm mộ, ta rất sung sướng vì đã thành công. Nếu cuốn sách ta viết bán được một triệu cuốn, ta rất hạnh phúc và muốn tác phẩm tiếp theo cũng bán chạy như thế. Nếu không thì ta đau khổ. Nếu ta là một nhà làm phim sản xuất một cuốn phim đắt khách, ta muốn cuốn phim sau cũng thành công như vậy. Nếu không thì ta đau khổ. Điều này cũng đúng với trường hợp của các nhà chính trị, thương gia, thể thao và những nghề khác mà thành công được xem là quan trọng. Tôi đã học được rất nhiều kinh nghiệm trong những trường hợp như thế, và tôi tin rằng điều quan trọng nhất là vững tin vào công việc của mình, là bảo đảm rằng công việc mình đang làm thể hiện được những gì tốt đẹp nhất của mình, trên bình diện hiểu biết và thương yêu. Có thể là một trăm năm sau mới có người thấy được giá trị của mình, không cần phải được thừa nhận ngay bây giờ và ở đây; thấy được như thế thì không phải đau khổ.

Theo tôi, một kiệt tác phải chứa đựng tuệ giác, hiểu biết và thương yêu. Khi tôi làm một bài thơ hay viết một truyện ngắn, điều mà tôi ưu tư nhất là làm hết sức mình. Thơ hay truyện của tôi có được chấp nhận hay không, điều đó không quan trọng đối với tôi. Điều quan trọng nhất là tôi đã làm hết lòng những gì tôi có thể làm được. Tôi cố gắng hết sức để tác phẩm của tôi thể hiện được tuệ giác và từ bi của tôi.

Khi đầy hiểu biết và từ bi, ta sẽ có rất nhiều năng lượng để phụng sự, ta thực sự sống động, tỉnh thức và cuốn phim, tập truyện, bài thơ của ta là thể hiện của tâm thức giác ngộ. Ta cảm thấy rất thỏa mãn vì biết rằng tác phẩm của ta chứa đựng hiểu biết và từ bi. Nếu người ta không muốn mua thì ta cũng chẳng buồn, vì ta biết rõ giá trị tác phẩm của mình. Ta biết rằng trước sau gì cũng sẽ có một người nào đó biết đến giá trị của nó và có thể hưởng ít nhiều lợi ích từ tác phẩm ấy, với điều kiện đây là một tác phẩm có giá trị nghệ thuật đích thực và chứa đựng năng lượng giác ngộ, hiểu biết và từ bi.

Đương thời, tác phẩm của Van Gogh không được ưa chuộng mấy. Nhưng như vậy không có nghĩa là những bức họa của ông không có giá trị vĩ đại. Cuốn sách Anger của tôi đã bán ra một triệu cuốn ở bên Đại Hàn. Thiên hạ cho như thế là “trúng đích” (a hit). Gần đây tôi cho xuất bản một tập sách nhỏ nhan đề “Sám Pháp Địa Xúc” (Touching the Earth). Sách chỉ được in ra có hai, ba ngàn cuốn. Tôi không trông mong sách ấy bán được cả triệu cuốn, nhưng tôi biết rằng một số đông các thầy, các sư cô, và cư sĩ đang dùng sách đó để thực tập, để chuyển hóa đau khổ. Và tôi biết rằng cuốn sách đó sẽ được nhiều thế hệ tương lai sử dụng để tu tập. Tôi không cần cuốn sách ấy “trúng đích”. Tôi cần tin tưởng rằng cuốn sách ấy là một cuốn sách có giá trị, một cuốn sách ích lợi cho sự thực tập. Được như thế là tôi hoàn toàn thỏa mãn. Hạnh phúc của tôi không tùy thuộc vào sự kiện sách được nhiều người biết hay tán thưởng. Hạnh phúc của tôi tùy thuộc nơi chính tôi.

Nếu bạn có thể “trở về nhà” trong giây phút hiện tại và sống trong ánh sáng của niệm, định, tuệ, bạn sẽ không có lý do gì mà phải lo lắng cho tương lai. Bạn sẽ bình an.

Thành công không phải chỉ do tài năng. Có rất nhiều yếu tố đóng góp cho thành công. Ngay cả trong trường hợp một người tài ba bậc nhất, có tuệ giác đích thực, nếu thời cơ chưa tới thì cũng không thành công. Vậy hãy làm hết sức mình, và khi đầy đủ nhân duyên thì sẽ thành công. Sự thật là như vậy.

Nếu có một người quản lý giỏi, thì cơ hội thành công sẽ nhiều hơn. Đôi khi một cuốn sách được xếp là “sách bán chạy nhất” (bestseller) không phải là do cuốn sách mà do tài quảng cáo của nhà xuất bản. Vì vậy mà tôi không buồn khi cuốn sách này của tôi bán không chạy bằng cuốn sách kia. Mong muốn của tôi là giúp độc giả có cơ hội tiếp xúc với giáo lý Tứ Diệu Đế về khổ đau. Mục đích của tôi không phải là danh tiếng, lời khen, quyền lực, hay tiền bạc. Tôi không có trương mục ngân hàng. Tôi không có tiền bạc trong người. Tất cả tiền thu được của sách tôi xuất bản đều được sử dụng vào các công tác xã hội, các dự án nhân đạo như chương trình cứu trợ trẻ em đói của các nước Thế giới Thứ ba. Ưu tư của tôi không phải là tiền bạc hay danh vọng. Ưu tư của tôi là thỏa mãn ước muốn của tôi – ước muốn phụng sự và giúp đỡ.

Nhiều giáo lý của Bụt đã không được hiểu rõ hay chấp nhận khi Bụt còn :sống. Tôi đã khám phá ra rằng có nhiều điều Bụt dạy đã không được khai thác hay đem ra áp dụng. Có điều Bụt dạy mà mãi tới thế hệ của tôi mới được hiểu thấu. Nhưng không phải vì thế mà Bụt đau khổ. Người có nói; “Giáo lý của ta có nhiều điều khó tin.” Bụt biết như thế nhưng vẫn can đảm đem ra dạy. Giáo lý Vô Ngã rất khó hiểu, nhất là vào thời Bụt. Ngài đã sống vào một thời đại mà hầu hết ai cũng tin là có Ngã, có linh hồn. Nhưng Bụt đã can đảm dạy giáo lý Vô Ngã, đi ngược lại với đại đa số các truyền thống tôn giáo và triết học Ấn Độ. Mặc dầu, khởi đầu ít người chấp nhận giáo lý ấy, nhưng Ngài không đau khổ vì Ngài biết rằng một điều gì đã là sự thật thì ngàn đời vẫn là sự thật.

Ta có thể xét mức thành công của ta trong công việc bằng nhiều cách. Thường thì ta dựa theo số tiền làm được, chức tước, khen thưởng, thành tích, v.v… Nhưng nếu ta đến chỗ làm như một vị Bồ Tát, nếu sự hiện diện của ta tại chỗ làm đem lại cho ta và những người khác nhiều niềm vui, thì ta đã thành công trong công việc. Ta đã thành công trong giây phút hiện tại, giây phút hiện hữu duy nhất.

Xem thêm

thay nhat hanh

Thích Nhất Hạnh: Tuổi trẻ – Tình yêu – Lý tưởng

Này Người bạn trẻ, tôi muốn mời anh, tôi muốn mời chị tham dự vào …

bat chanh

Thích Nhất Hạnh | Trái tim của Bụt: Bát chánh đạo tương sinh tương tức

Bài 07 Bát chánh đạo tương sinh tương tức Hôm nay là ngày 12 tháng …

thich nhat hanh 1

Thích Nhất Hạnh: Ôm lấy niềm đau sau trận hải chấn

Kính thưa đại chúng, hôm nay là ngày 30 tháng chạp năm 2004, chúng ta …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.