Tháng năm hoa nở tràn đồng, hoa vàng rực rỡ như màu nắng, hoa trồng bởi con người và hoa dại của thiên nhiên đồng khoe sắc hương. Những hạt giống ngủ trong đất từ mùa cũ hay vừa mới ươm gần đây đều bừng lên.
Tháng năm đất trời cao rộng, màu trời xanh miên viễn với mây trắng trùng trùng vô tận mặc cho cõi người ta thế sự thăng trầm đảo điên. Lòng người có loạn động thế nào thì hoa vẫn nở như đã từng từ thuở hồng hoang.
Thế sự loạn động không đến từ bên ngoài, không phải là ngẫu nhiên. Nó là hậu quả của nghiệp, là hiện tướng của tham – sân – si, nói gọn hơn nữa là vô minh. Nếu một người vô danh tiểu tốt thì tham – sân – si chỉ ảnh hưởng bản thân người ấy hay gia đinh người ấy thôi. Còn nếu là một người danh phận lớn như quốc chủ thì tham – sân – si của kẻ ấy ảnh hưởng xấu đến cả quốc gia, nếu là nước lớn thì còn ảnh hưởng đến cục diện cả thiên hạ.
Quốc chủ vô minh gây loạn động mà lại được một bộ phận dân chúng cuồng phò mê muội âu cũng là có nhân duyên với nhau. Nhà Nho nói “nhất ẩm nhất trác mạc phi tiền định” là vậy. Nhà Phật thì rõ ràng hơn, thông suốt hơn: “Cái quả hôm nay là do cái nhân từ quá khứ, cái nhân hôm nay sẽ là cái quả trong tương lai” (dục tri quá khứ nhân/kim sanh thọ giả thị/ dục tri lai thế quả/ kim sanh tác giả thị). Cực hữu da trắng, cực đoan Hồi giáo, cực tả cộng sản, cực ác phát xít… đều đem lại đau thương máu lệ cho con người. Ngay cả trong đạo cũng thế, một khi cực mê thì không thể nào giải thoát nổi. Đạo là con đường để đi đến giải thoát. Đạo là phương pháp tu hành, đạo là đức tin, là phương tiện đưa người rời bến mê… Một khi thiên lệch thì đạo sẽ lạc đường. Đức Phật đã trải qua nhiều phương pháp tu hành và cuối cùng ngài rút ra kinh nghiệm hành xác hay phóng túng đều không thể giải thoát. Kinh Chuyển Pháp Luân ghi rõ: “Này các tỳ kheo, có hai cực đoan mà bậc xuất gia phải tranh: một là lợi dưỡng vốn hạ liệt, tục lụy, phàm phu, không thanh thiện; hai là khổ hạnh cũng không thanh thiện, không lợi lạc lại khổ đau”. Nói cách khác thì cực đoan kiểu nào cũng đều không có lợi, thậm chí còn ràng buộc thêm.
Từ kinh nghiệm tu hành của mình, đức Phật phát kiến ra con đường trung đạo và thực tế cho thấy chỉ có con đường trung đạo mới có thể đi dến giải thoát. Trung đạo chính là: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Người tu hành phải đi con đường này, chỉ con đường này mới có thể chuyển phàm thành thánh, chỉ có con đường này mới đi đến giải thoát. Trung đạo là phương pháp tu, là phương cách sống, lối sống không chỉ đem lại hiệu quả trong đạo mà còn cực kỳ tốt đẹp cho đời.
Chánh kiến là cái thấy biết đúng đắn, mọi vật mọi việc đều không ngoai khổ đau, vô thường, vô ngã, khổ không và Tứ Diệu Đế là căn bản… Chánh tư duy cũng trên cơ sở này, cho đến nói năng, hành động, cũng đều trên cơ sở này. Đấy chính là trung đạo trong nhà Phật, trung đạo là bát chánh đạo, là không nghiêng lệch qua hành xác hay phóng túng.
Ngoài đời cũng có thể áp dụng trung đạo, nói năng, hành động không nghiêng tả hay lệch hữu. mọi lời nói và hành động theo đúng giá trị tự do – dân chủ – nhân quyền. Tiếc thay, thế gian này khó mà áp dụng được vì lòng người vốn thiên lệch đã lâu, tâm ý con người thường tự tư tự lợi. Người nào cũng muốn lợi cho mình mà mặc kệ người khác. Quốc gia nào cũng tranh lợi về mình mà chẳng cần biết đến quốc gia khác, mạnh hiếp yếu, lớn hiếp nhỏ… chính vì thiếu trung đạo mà thế gian này luôn loạn động, luôn bất an, chiến tranh liên miên không dứt. Trong đạo ngoài đời đều hiếm thấy áp dụng trung đạo. Thế gian có nhiều đạo nhưng hầu như chỉ có Phật giáo mới tu trung đạo. Thế gian có nhiều quốc gia nhưng chẳng có chính phủ nào áp dụng trung đạo vào việc quản trị và giao hảo. Hễ không hữu cũng tả hay cực phái. Thế gian này có một bộ phận dân chúng sống tương đối giâu có, tự do, dân chủ, nhân quyền như các nước Bắc Âu, Tây Âu… Tất cả những gì con người đang thọ hưởng sung sướng hay khổ đau đều là hậu quả của nghiệp cũ. Từng cá nhân thì là biệt nghiệp cả tập thể thì là cộng nghiệp. Trong cộng nghiệp có biệt nghiệp. Điều này dễ dàng thấy được trong đời sống hàng ngày. Ví như trong một gia đình giàu vẫn có những người con khánh tận, bệnh tật và trong một gia đình nghèo hèn vẫn có người con tuấn tú, thông minh và phát triển đi lên. Trong một tập thể như một quốc gia giàu mạnh, vẫn có những người bần cùng và trong một tập thể bần cùng vẫn có những kẻ giàu sang.
Nghiệp nó chi phối con người ta, nghiệp không phải là số phận, thông thường chúng ta thường nói do số phận nhưng nhà Phật bảo là nghiệp. Số phận thì vĩnh viễn như thế không thể thay đổi nhưng nghiệp thì có thể thay đổi. Ví dụ ta trồng lúa thì gặt được lúa, trồng hoa màu sẽ được hoa màu đó là nhân và quả. Còn chất lượng và số lượng thu hoạch được lại phụ thuộc vào đất, nước, phân bón, công chăm sóc, thời tiết… những yếu tố ấy là duyên. Đạo Phật nói nhân – duyên – quả. Trong Phật giáo chỉ căn cứ vào ý nghĩ – nói năng – hành động nên rất tực tiễn và cũng phù hợp với khoa học thực nghiệm. Đạo Phật không phải là thần thông phép tắc hay ban ơn giáng họa… Tất cả tự thân ta, ta làm gì thì ta nhận lấy, đọa hay thăng đều do chính suy nghĩ – nói năng – hành động của bản thân ta.
Tháng năm hoa nở tràn đồng, đây cũng là thời điểm tương ưng với tháng tư âm lịch. Ngày trăng tròn chúng ta lại tổ chức lễ tưởng niệm ngày đản sanh của đức Phật. Đức Phật được tôn xưng là bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, là đấng từ phụ của bốn loài ba cõi. Đức Phật khai sáng ra đạo Phật, mở ra con đường trung đạo để con người nương theo đó mà đi đến giải thoát. Phật giáo Việt Nam trong ngoài quốc độ đều cử hành lễ mừng Phật hạ sanh. Tưởng niệm đức Phật, làm lan tỏa sức ảnh hưởng từ bi – trí tuệ của đạo Phật. Tuy nhiên có một điều là thực tế chúng ta ngày càng nặng vào hình tướng và màu sắc mà thiếu thực chất; ngôn từ sáo rỗng, sính những câu chữ Hán mà quần chúng chẳng hiểu, tỷ như: ân triêm pháp nhũ, thùy từ chứng giám, kiền thành đảnh lễ, Phật sự viên thành… và một vấn đề nữa cũng đáng nói là chuyện “khất thực gieo duyên”. Khất thực là một pháp tu, ngày xưa tu đạo mỗi ngày đều đi khất thực để duy trì mạng sống, khất thực để buông bỏ ngã mạn, để gieo duyên với tín chúng. Ngày nay chùa viện nào cũng có cả kho thực phẩm, ngày ăn mấy bữa nên tổ chức khất thực chỉ là hình thức phù diễn tắc trách. Mỗi vị đi “khất thực” được bố trí thêm một người mang cái túi to đi bên cạnh để khi bát trầy thì trút vào túi, túi ghi tên người để khỏi lẫn lộn. Phật tử để bát toàn tiền lẻ, bánh kẹo… Khất thực kiểu này vừa rườm rà, luộm thuộm và dĩ nhiên không phải vì một bữa ăn dể duy trì mạng sống. Trong nước còn có chùa BV bỏ ra số tiền lớn để mua vé máy bay cho nhóm tu sĩ bay qua Hàn khất thực, quay video đăng mạng xã hội! Khất thực phô trương, phù diễn như thế này chắc chắn chẳng giúp ích gì trong việc tu học.
Tháng năm hoa vàng rực rỡ, cờ năm màu phất phới bay trong nắng gió dưới trời xanh. Con đường trung đạo vẫn thênh thang nhưng người thật sự giữ trung đạo không nhiều, chỉ vì không thực sự thực hành trung đạo nên sanh tâm chia chẻ phe phái, thị phi, tranh đấu loạn pháp, tham đắm danh văn lợi dưỡng. Vì không thực hành trung đạo nên nói năng và hành động thiên lệch, thậm chí báng bổ Phật pháp nhưng lại nhân danh Phật pháp. Âu cũng là lẽ thăng trầm của đời, thịnh suy của đạo, tuy nhiên những hiện tượng ấy mang tính chất giai đoạn chứ chánh pháp vẫn tồn tại dài lâu. Quả địa cầu này chỉ là một hành tinh, một hạt bụi trong tam thiên đại thiên thế giới. Chánh pháp vẫn còn cho đến khi có một vị Phật khác hạ sanh.
Đạo Phật có mặt qua 26 thế kỷ cùng nhân loại, 2000 ngàn năm đồng hành cùng dân tộc. Cứ bình tâm xem xét thì ta thấy suốt quãng đường dài ấy Phật giáo chưa từng gây ra bạo loạn, chiến tranh hay gây đau khổ cho bất cứ dân tộc nào. Đạo Phật chỉ đem lại thương yêu, cảm thông, hiểu biết, bao dung… Đạo Phật phụng sự con người chứ không phục vụ chính trị thế tục, không cực hữu – thiên tả, không phân biệt Bắc – Nam, chẳng chia chẻ Đông – Tây và dĩ nhiên bao dung chứ không có bên trọng bên khinh… tất cả đều bình đẳng! Hình tướng, quốc độ và phẩm chất đời sống của mỗi người là do cái quả của họ nên Phật giáo không thay đổi được và cũng chẳng có ai hay thế lực siêu nhiên nào thay đổi được. Đạo Phật chỉ bày con đường, phương pháp để đi đến một cái quả tốt đẹp hơn trong tương lai. Con đường ấy là trung đạo, là chính ngay suy nghĩ – nói năng – hành động của chính mình trong hiện tại. Trong kinh Suy Niệm Về Nghiệp đức Phật đã dạy: “ Quá khứ, hiện tại, tương lai kết nối bằng những thiện nghiệp và ác nghiệp”.
Lãng Thanh
Ất Lăng thành, 0526