Sự bùng phát của virus Coronavirus mới (COVID-19) bắt đầu ở Vũ Hán, Trung Quốc vào cuối năm 2019 đã gây ra đau khổ cho người dân trên toàn thế giới. Đau khổ của con người là mối quan tâm chính và là Chân lý cao quý đầu tiên trong Phật giáo (Khổ Đế). Có ít nhất ba loại đau khổ theo quan điểm của Phật giáo: thể chất, chính trị xã hội và tâm lý. Sự thành công hay thất bại của mỗi quốc gia trong việc đối phó với đại dịch này phụ thuộc vào 3 yếu tố sau: hệ thống chăm sóc sức khỏe hợp lý, các quyết định nhanh chóng và có trách nhiệm của các chính phủ và tình yêu thương bao hàm ý thức chia sẻ và hợp tác giữa người dân. Thiền Phật giáo đã đóng một vai trò quan trọng, trong thời kỳ khủng hoảng, trong việc chữa lành những đau khổ tâm lý.
Đài Loan là một ví dụ điển hình về phản ứng của Phật giáo đối với vấn đề này. Phật giáo ở Đài Loan có lẽ là mạnh nhất ở châu Á. Đài Loan có các trường y tế và bệnh viện Phật giáo tốt nhất nằm xung quanh các hòn đảo của nó. Chính phủ dân chủ Đài Loan đã nhanh chóng phong tỏa lãnh thổ trong khi vẫn quản lý cẩn thận nền kinh tế địa phương. Lý tưởng Phật giáo Đại thừa về Bồ tát (một người hy sinh bản thân vì lợi ích của người khác) ở Đài Loan đã truyền cảm hứng cho các mạng xã hội Phật giáo nhằm mang lại phúc lợi xã hội cho mọi người.
Là một quốc gia theo đạo Phật, Thái Lan cũng đã phát triển một hệ thống chăm sóc sức khỏe tốt, cùng với văn hóa Phật giáo metta-karuna (lòng nhân ái và chia sẻ) giữa người dân, nhưng tiếc là chính phủ độc tài Thái Lan đã đóng cửa đất nước mà không có bất kỳ kế hoạch rõ ràng nào để quản lý tình trạng thất nghiệp, khiến rất nhiều người phải đối mặt với những khó khăn của một cuộc khủng hoảng kinh tế đang rình rập.
Hàn Quốc là một quốc gia nửa theo đạo Phật, nửa theo đạo Thiên chúa. Nơi đây cũng đã làm rất tốt trong việc đối phó với cuộc khủng hoảng coronavirus, mặc dù đã có những thất bại ngay từ đầu. Hàn Quốc có một hệ thống chăm sóc sức khỏe tốt, chính sách và quản lý hiệu quả của chính phủ, và sự hợp tác giữa người dân. Chiến thắng của Đảng Dân chủ (CHDCND Triều Tiên) trong một cuộc bầu cử gần đây phản ánh sự thành công của chính phủ trong việc giải quyết các vấn đề do COVID-19 gây ra. Ở Hàn Quốc, tinh thần yêu thương, chia sẻ và hợp tác giữa những người bắt nguồn từ cả Cơ đốc giáo và Phật giáo đã góp phần tạo nên thành công trong việc chống lại virus. Người dân ở các quốc gia khác nhau có thể học hỏi kinh nghiệm của Hàn Quốc và Đài Loan, cùng với lời khuyên của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): xét nghiệm vi rút, giãn cách xã hội và đeo khẩu trang vệ sinh ở những nơi công cộng.
Đại dịch coronavirus theo một cách nào đó là một cuộc khủng hoảng toàn cầu hóa. Mọi người từ khắp nơi trên thế giới đã đột ngột ngừng du lịch, hàng không và các hình thức vận tải hàng loạt khác làm ăn thất bát. Hầu hết các quốc gia đã đóng cửa tất cả các thành phố, thị trấn và vùng lân cận của họ. Kinh doanh và giải trí đã ngừng hoạt động. Giáo dục và học tập đã được tạm dừng và học sinh phải học trực tuyến. Hầu hết người nước ngoài đều trở về nhà. Người lao động thành thị đã trở về đất nông nghiệp hoặc vùng nông thôn của họ. Mọi người từ khắp nơi trên thế giới được khuyên nên ở nhà. Tuy nhiên, những khu vực bận rộn nhất của nhiều quốc gia chính là bệnh viện và hệ thống chăm sóc sức khỏe. Dân số thế giới đang phải đối mặt với các vấn đề sức khỏe cộng đồng và một số lượng người chết đáng kể.
Lịch sử hơn 400 năm của chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa tư bản xuyên quốc gia, với tốc độ gia tăng của nó trong 50 năm qua, đã góp phần vào các cuộc khủng hoảng của thế giới: các vấn đề kinh tế, chính trị, quân sự, ý thức hệ, xã hội, văn hóa, sức khỏe cộng đồng, môi trường và sinh thái. Hầu hết các quốc gia sử dụng quá mức tài nguyên thiên nhiên để “phát triển quá mức” quốc gia của họ, đặc biệt là các cường quốc lớn trên thế giới, tạo ra khoảng cách thu nhập lớn giữa người giàu và người nghèo, để lại lượng chất thải khó phân hủy cho toàn cầu và lượng khí carbon dioxide dư thừa vào khí quyển. Thông qua kinh doanh nông sản thực phẩm, con người tạo ra một thiên đường cho mình, nhưng lại là một địa ngục cho động vật nông trại và các loài sống khác. Tiêu thụ quá mức dẫn đến vấn đề nghiêm trọng của sự nóng lên toàn cầu, từ đó thách thức sự tồn tại của chính con người. Thế giới đang lâm vào tình trạng khủng hoảng, mất cân bằng.
Sự bùng phát của COVID-19, dù nguyên nhân thực sự của nó là gì, đều là phản ứng của hành tinh trái đất trước những thiệt hại do con người gây ra. Hành tinh, theo cơ chế tự nhiên của nó, tạo ra coronavirus như một hệ thống miễn dịch để tự bảo vệ mình khỏi sự xâm nhập và dân số quá đông của “virus” kỳ lạ được gọi là con người. Trong đợt bùng phát này với việc con người trú ẩn tại chỗ, bầu trời trở nên trong xanh hơn, đại dương sạch hơn, mức độ carbon dioxide trong khí quyển thấp nhất trong nhiều thập kỷ, động vật hoang dã trong rừng và đại dương ít bị đe dọa hơn và có khả năng sống sót tốt hơn: hành tinh đang tự chữa lành. Đây không phải là điều mà các nhà bảo vệ môi trường cấp tiến nhất đã kêu gọi sao? Lão Tử, người thầy vĩ đại của Đạo giáo, đã gọi nó, cách đây khoảng 2.600 năm là “đảo ngược sự chuyển động của Đạo (tự nhiên)”. Khi chúng ta đi đến một thái cực, tự nhiên cuối cùng sẽ xoay nó trở lại một thái cực khác. Con người nên học hỏi và tìm ra “Con đường Trung đạo” để chung sống hòa bình với tất cả chúng sinh khác và môi trường trên hành tinh này.
Bởi vì kinh tế học chính thống đang thống trị thế giới, hầu hết các quốc gia đã ngày càng cạnh tranh để “phát triển” bằng cách sử dụng hết các nguồn tài nguyên thiên nhiên có hạn để thỏa mãn mong muốn (hay lòng tham) vô hạn của con người. Sự phát triển mất cân đối này bằng cách nhấn mạnh “bên cung” đã tạo ra căng thẳng giữa con người chứng kiến trong hai cuộc chiến tranh thế giới và căng thẳng giữa con người và thiên nhiên chứng kiến trong cuộc khủng hoảng sinh thái. Kinh tế học Phật giáo sẽ nhấn mạnh đến mặt “nhu cầu” bằng cách hạn chế nhu cầu của con người để các nguồn tài nguyên thiên nhiên sẽ đủ cho mọi người. Khái niệm “giảm thiểu chi phí và tối đa hóa lợi nhuận” nên được thay đổi thành “giảm thiểu tiêu dùng và tối đa hóa phúc lợi cho con người”. Mục tiêu phát triển cần được chuyển từ Tổng Sản phẩm Quốc nội (GDP) sang Tổng Hạnh phúc Quốc gia (GNH). Để học hỏi từ cuộc khủng hoảng Coronavirus mới, con người nên tìm ra một “Sinh kế đúng đắn” trên con đường trung đạo để duy trì sự phát triển bền vững và sự cân bằng giữa con người và thiên nhiên, từ đó tạo ra sự chung sống an lạc cho cả hai.